|
|
||
|
||
|
|
|
Miejscowości USTROŃ Według legendy w 1241 r. dotarł w górę Wisły oddział Tatarów, którzy spalili tu kilkuset jeńców i stąd miejsce to zaczęto nazywać ustroniem (od łacińskiego ustor – palący trupy). Ale jest też mniej makabryczna teza, według której nazwa „Ustroń” oznaczać miała po prostu miejsce ustronne, zaciszne, położone „na stronie”. Ustroń jest jedną z najstarszych miejscowości na Ziemi Cieszyńskiej, pierwsza pisana wzmianka pochodzi z 1305 r. Ludność miejscowa zajmowała się rolnictwem, wyrębem drzew, pasterstwem. Przełomowa dla rozwoju miejscowości okazała się 2. poł. XVIII w. Książę Albrecht Kazimierz (syn króla Augusta III) rozpoczął na terenach swoich włości poszukiwania surowców mineralnych. W 1770 r. odkryto w okolicach Ustronia pokłady rudy żelaza. Wkrótce powstała tam huta zatrudniająca sporą część miejscowej ludności. Równocześnie Ustroń zaczął się rozwijać jako uzdrowisko. Przeprowadzano tu kuracje żętycą, która miała leczyć anemię i choroby przewodu pokarmowego. Po uruchomieniu huty zauważono, że woda ogrzana żużlem wielkopiecowym wpływa kojąco na bóle reumatyczne. W 1802 r. w pobliżu huty powstał dom zdrojowy i Hotel Kuracyjny (był to pierwszy budynek w Ustroniu wzniesiony z cegły). W 1882 r. miejscowość zyskała statut cesarsko-królewskiego uzdrowiska. Pod koniec XIX w. zamknięto coraz mniej opłacalną hutę, w dawnej sztolni odkryto za to pokłady borowiny – więc działalność uzdrowiskowo-sanatoryjna rozwijała się dalej. Chętnie przybywali tu kuracjusze z różnych krajów europejskich. W okresie międzywojennym przeprowadzono elektryfikację wsi, przedłużono linię kolejową aż do Wisły, zbudowano nowe pensjonaty. Po wojnie przeważyła koncepcja wykorzystania naturalnych zasobów Ustronia, który w 1957 r. uzyskał prawa miejskie. W latach 1961-75 powstał w dolinie Jaszowca wielki kompleks wypoczynkowy – to te charakterystyczne, widoczne z pociągu „piramidy”. Atrakcje
WISŁA Legendy i podania wiążą początki Wisły z postacią rycerza zwanego Imko Wisełka, który zakochał się w księżnej cieszyńskiej. Przed gniewem zazdrosnego księcia uchroniły go dzikie ostępy leśne porastające w owym czasie górną część doliny Wisły. Źródła historyczne natomiast wskazują na posuwające się w głąb doliny osadnictwo związane z gospodarką leśną oraz przybyłych z gór pasterzy wołoskich. Po raz pierwszy w dokumentach historycznych o Wiśle wspomniano w 1615 r. Od początku Wisła była osadą ewangelicką, a rozwój osadnictwa przyspieszyła prowadzona przez Habsburgów w XVII w. kontrreformacja. Od poł. XVIII w. prowadzona przez Komorę Cieszyńską polityka dążyła do ograniczenia ilości pastwisk i ponownego zalesiania łąk. Konflikt między urzędnikami a góralami trwał do poł. XIX w. , zakończył się masowa migracją ludności do niżej położonych wsi cieszyńskich. W ciągu XIX w., wraz z rozwojem zainteresowań krajoznawczych i etnograficznych zaczęli w te okolice zapuszczać się pierwsi turyści. W 1882 r. przybył do Wisły Bogumił Hoff – tak zachwyciły go walory klimatyczne i krajobrazowe Wisły, że całą swoją energię poświęcił na to, by je rozsławić i ściągnąć tu „letników”. Okres międzywojenny to intensywny rozwój miejscowości – powstał wtedy obecny kształt urbanistyczny centrum Wisły. W 1962 r. Wisła otrzymała prawa miejskie. Powstawało wówczas wiele branżowych ośrodków wczasowych, pensjonatów i domów wypoczynkowych. Współczesna Wisła obejmuje 33 przysiółki i duże osiedla, rozpościera się na powierzchni ponad 110 km2.. Ale to, co najciekawsze mieści się w centrum, w pobliżu stacji PKP Wisła Uzdrowisko. Atrakcje
TRÓJWIEŚ – ISTEBNA, KONIAKÓW, JAWORZYNKATe trzy wioski, wysunięte na południe, do dnia dzisiejszego słyną z bardzo silnie rozwiniętej i nadal żywej twórczości i obyczajowości ludowej. ISTEBNA Jest najstarszą spośród trzech wsi – prawdopodobnie już w XVI w. istniała tu pasterska osada wołoska. Najstarsza zachowana zabudowa Istebnej pochodzi z końca XVIII oraz XIX w. Oprócz starych chat warto obejrzeć kościół parafialny z lat 1792-94 (twórcami wystroju wnętrza kościoła są miejscowi artyści – Jan Wałach i Ludwik Konarzewski) wraz z przyległym starym cmentarzem kryjącym prochy zasłużonych dla polskości Śląska Cieszyńskiego. Przed kościołem znajduje się budynek dawnej szkoły parafialnej z 1819 r. (obecnie szkoła zawodowa); na nim tablica upamiętniająca Jerzego Kukuczkę. Istebna słynie również z tradycji muzycznych – istebniańscy dudziarze czy skrzypkowie często współpracują z muzykami rockowymi i jazzowymi. Na szczególną uwagę współcześnie zasługuje działalność Józefa Brody. Bogaty i pasjonujący zbiór tradycyjnych ludowych instrumentów można obejrzeć w Muzeum Regionalnym (Istebna 824), które mieści się w pięknej drewnianej chacie z 1863 r.. Chata ta należała do słynnego istebniańskiego gawędziarza i muzyka Jana Kawuloka, większość prezentowanych instrumentów została stworzona właśnie przez niego. KONIAKÓW Początki Koniakowa sięgają XVIII w., kiedy to był on przysiółkiem Istebnej, gdzie hodowano konie dla książąt cieszyńskich. W 1812 r. wyodrębnił się jako samodzielna wieś. Położony na północnych i zachodnich stokach Ochodzitej, jest najwyżej położonym skupiskiem górali w Beskidzie Śląskim; leży na dziale europejskim wodnym, między dorzeczami Odry, Dunaju i Wisły. Z uwagi na położenie na otwartym terenie roztacza się stąd wspaniała panorama Beskidu Śląskiego i Żywieckiego, a także pasm górskich w Czechach i Słowacji. Koniaków słynie przede wszystkim ze swoich koronek. Kiedy w 2 poł. XIX w. w środowisku mieszczańskim i dworskim nastała moda na bogate zdobienie strojów – w okolicznych szkołach organizowano kursy robótek ręcznych. W Koniakowie zaowocowało to trwającą po dziś dzień tradycją „heklowania” koronek. Jedną z najsłynniejszych koronkarek była Maria Gwarkowa. W Izbie Regionalnej Gwarków (pod nr 550) oraz w Izbie Regionalnej rodziny Kamieniarzy można zobaczyć (i kupić) koronki. JAWORZYNKA Wieś ta leży na południowym krańcu Beskidu Śląskiego, u zbiegu trzech granic: polskiej, czeskiej i słowackiej. Najdalej na południe wysunięta jej część to Trzycatek – nazwa ta pochodzi od dawnego budynku celnego na granicy, gdzie pobierano podatek zwany po słowacku „tricatek”. Na Trzycatku, w pobliżu końcowego przystanku PKS-u znajduje się kościółek M.B.Frydeckiej. Wzniesiono go po wojnie, jednak architektura i wystrój wnętrza ściśle nawiązują do miejscowych tradycji budowlanych. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na drewniane stacje Drogi Krzyżowej, których twórcą jest artysta ludowy Jan Krężelok. W pobliżu centrum wsi mieści się Muzeum Regionalne Na Grapie, w którym można obejrzeć ekspozycję dotyczącą kultury górali beskidzkich, stroje ludowe, dawne sprzęty domowe i gospodarcze oraz dzieła miejscowych twórców ludowych, m.in. Jana Bojki. CIESZYN Archeologowie datują początki tutejszego osadnictwa na V w.p.n.e. Legenda z kolei głosi, że w 810 r. doszło tu do bardzo radosnego spotkania trzech braci – Bolka, Leszka i Cieszka – synów króla polskiego Leszka III, którzy ciesząc się ze spotkania założyli gród. To wydarzenie upamiętnia studnia Trzech Braci (zbudowana w 1860 r., znajdująca się przy ul. Trzech Braci) wybudowana nad źródłem przy którym miało dojść do legendarnego spotkania. W IX w. istniał już drewniany gród warowny na Górze Zamkowej. Na Górze Zamkowej znajdują się najstarsze zabytki Cieszyna – rotunda romańska z XI w. pełniąca niegdyś funkcję książęcego kościoła grodowego (jest to jedna z najstarszych budowli w Polsce) oraz (będąca niemal symbolem Cieszyna) XIV-wieczna obronna Wieża Piastowska. Cieszyn uzyskał prawa miejskie w 1217 r., rozrastał się szybko i zyskiwał na znaczeniu, by stać się stolicą odrębnego księstwa (od roku 1290). Pierwszym jego władcą był syn Władysława Opolczyka zwany Mieszkiem Cieszyńskim, a wywodząca się od niego cieszyńska linia Piastów władała księstwem aż do 1653 r. Następnie, drogą prawa spadkowo-lennego, przeszedł pod władzę królów czeskich czyli Habsburgów. Liczne wojny toczone w XVII w. zahamowały rozwój miasta. Ale zanim to nastąpiło – powstało w Cieszynie parę interesujących obiektów zachowanych do naszych czasów, m.in.: kościół św. Marii Magdaleny (pl. Dominikański, w pobliżu Rynku) – zbudowany w 2 poł. XIII w. Obecny kształt uzyskał po pożarze w 1789 r. Pełnił on zaszczytną funkcję nekropolii Piastów cieszyńskich – niestety zachowała się jedynie płyta nagrobna Przemysława II (zm. 1409 r.) Pod koniec XVIII w., po pożarze Cieszyn zaczął rozkwitać na nowo. Warto tu wymienić Pałac Larysza – dawną posiadłość rodziny magnackiej hr. Larysza, pałac wzniesiony w 1796 r. – obecnie mieści się w nim Muzeum Cieszyńskie (ul Regera 6) założone w 1802 r. (Pascal – przewodnik, któremu można wierzyć – podaje że muzeum jest w remoncie. Ale może to już nieaktualne dane... ;-)) Oddzielnie i niezależnie od prób trzymania się chronologii należy wspomnieć cieszyński Rynek. Plac ten, o wymiarach 110x60 m, ustanowiono w tym miejscu w 1496 r., przebiegał tam główny trakt komunikacyjny z Krakowa do Pragi. Południową pierzeję Rynku zamyka Ratusz – pierwszy ratusz zbudowano w 1496 r., ulegał jednak ciągłym pożarom. Po raz trzeci odbudowano go w 1800 r. w stylu późnobarokowym. Po kolejnym pożarze, w 1836 r., przerobiony przez architekta Józefa Kornhäusla, który nadał Ratuszowi cechy stylu klasycystycznego. W południe z wieży Ratusza rozlega się cieszyński hejnał. Pośrodku Rynku znajduje się fontanna z XVIII-wieczną figurą św. Floriana. Kamieniczki wokół Rynku noszą na sobie ślady różnych (nie tak bardzo odległych) epok i z pewnością żaden opis nie odda ich swoistego uroku ;-) Powyżej Rynku wznosi się późnobarokowy protestancki Kościół Jezusowy z najwyższą w mieście wieżą (73 m).
|
|
|
||
